Johannes Zukertort – Wilhelm Steinitz    E57        
Tweekamp om de wereldtitel 13de partij

St. Louis USA 11.03.1886

LIVE

PGN

Commentaar: Komodo 10 64bit /tvb

Bronnen:

-        Johannes Zukertort  Artist of the Chessboard Jimmy Adams New in Chess 2014

-         

-      Basic Chess Endings Rueben Fine David McKay comp NY 1941 repr. 1964

-      Handbuch des Schachspiels P.R. von Bilguer Bew. Carl Schlechter Walter de Gruyter 8ste druk 1922

-      Niet geciteerd, maar wel heel mooi: Der Großmeister aud Lublin * Wahrheit und Legende über Johannes Hermann Zukertort Idomanski en Lissowski Excelsior Verlag Berlin 2005

                                 

 

Een grootse partij

11 maart 2017

De eerste "officiële" tweekamp om het wereldkampioenschap. Dat is een verhaal apart. De match in 1866 speelt zich af tussen twee giganten uit de schaakgeschiedenis. Wilhelm Steinitz kon zich na deze tweekamp terecht wereldkampioen noemen. Eerder had hij van o.a. de legendarische Adolf Anderssen een tweekamp gewonnen.

Johannes Zukertort, aanvals- en combinatiespeler van de bovenste plank, had eerder al een tweekamp van Steinitz verloren. De hier gegeven partij is de 13de van de match, bij een 7-5 stand in het voordeel van Steinitz, nadat Zukertertort met 1-4 had voorgestaan. Op deze plaats volstaan we met te melden dat de match 20 partijen telde. Uitslag 12½ - 7½ in het voordeel van Steinitz, die daarmee zijn – tot dan onofficiële - titel behield. Steinitz won 10 partijen, Zukertort 5 en 5 partijen eindigden in remise.

Het was voor deze match de laatste overwinning voor Zukertort. Hij verloor nog drie partijen en leed ten slotte een 12½-7½ nederlaag.

Zukertort kwam deze slag mentaal niet meer te boven. Hij overleed enkele jaren later in Londen aan een beroerte, 46 jaar oud.

Deze partij loopt uit op een eindspel van T + 2 pionnen tegen L + P.

Dit eindspel boeit mij des temeer omdat ik zelf zo’n eindspel (met enkele pionnen aan beide zijden) op het bord kreeg in de wedstrijd in de Promotieklasse Schiebroek 1 – Rotterdam 2 in 1975. De winst bleek betrekkelijk eenvoudig.

 

Deel 1: Ouverture

 1. d4

 

Hier een voorbeeld van een partij met dezelfde opening, zij het met verwisseling van zetten.

1. c4 c6 2. e4 d5 3. exd5 cxd5 4. cxd5 Dxd5

5. Pc3 Dd8 6. d4 e6 7. Lf4 Pf6 8. Pf3 Pc6

9. Lc4 Le7 10. 0-0 0-0

Onze Zukertort - Steinitz partij bereikt deze stelling al op de 9de zet.

11. a3 b6 12. b4 Lb7 13. d5 exd5 14. Pxd5 Pxd5

15. Lxd5 Tc8 16. Tc1 Kh8 17. Db3 Pd4 18. Txc8 Pxf3+

19. Dxf3 Lxc8 20. Td1 Dd7 21. h3 a5 22. Lc4 Da7

23. Ld6 axb4 24. axb4 h6 25. De4 Lxd6 26. Txd6 Kg8

27. Dd4 Dc7 28. Tg6 1-0

Paul Keres -Corvin Radovici, Leipzig, Olympiade 1960.

 

 1. ...     d5

 2. c4      e6

 3. Pc3     Pf6

 4. Lf4     c5

 5. e3      cxd4

 6. exd4    dxc4

 7. Lxc4    Pc6

 8. Pf3     Le7

 9. 0-0     0-0

Diagram 1

Stelling na 9. ... 0-0

 

Chessbase classificeert deze opening als Nimzo-Indisch. Het zij zo, maar zelf heb ik meer het gevoel dat de stelling qua karakter uit het damegambiet voortvloeit.

   

10. Te1

 

10. Tc1

 

1) 10. ... Ld7 11.De2 Tc8 12. Tfd1 Pa5 13. Ld3 Lc6 14. Pe5 Db6 Zwak.

15. Le3 (15. g4!) 15. ... Ld5? (15. ... Dd8!)

16. g4! Tfd8?? 17. g5! Txc3? Dit houden we maar op wanhoop.

Analysediagram 1

Stelling na 17. ... Txc3

18. bxc3

Nog sterker is 18. gxf6 Txd3 19. fxe7 Txd1+ 20. Dxd1 Dd6

(20. ... Ta8?? 21. Dh5 g6 22. Dh6) 

21. Lg5 Te8 22. Dh5 Afgelopen, uit!

18. ... Pe4 19. c4 1-0 Amos Burn - Johannes Zukertort, Frankfurt 1887.

 

2) 10. ... Db6 

We volgen hier de veel geciteerde klassieke partij Pillsbury – Tarrasch 1896, uitlopend op een berucht pionneneindspel.

11. Dd2 Td8 12. Tfd1 Ld7 13. De2 Le8 14. Ld3 (14. d5!?)

14. ... Pb4 15. Lb1 Pbd5 16. Le5 Tac8

17. Pg5 h6 18. Pge4 Pxc3 19. Txc3 Txc3 20. Pxf6+ Lxf6

21. Lxf6 gxf6 22. bxc3 La4 23. Te1 Da5 24. De3 Dg5

25. f4 Dg4 26. h3 Dh4 27. Kh2 f5 28. g3 Df6 29. Ld3 Lc6

30. Lf1 De7 31. c4 Db4 32. Td1 Db2+ 33. Td2 Dc1

34. Kg1 Db1 35. Kf2 Le4 36. g4 Db4 37. gxf5 Lxf5

38. Kg1 Kh7 39. Ld3 Tg8+ 40. Kh2 Lxd3 41. Dxd3+ Tg6

42. Tg2 Dd6 43. De4 Dc7 44. Txg6 fxg6 45. d5 exd5

46. cxd5 Dd6 47. h4 Kg7 48. De5+ Dxe5 49.fxe5 b5

50. Kg3 b4 51. Kf4

Analysediagram 2

Stelling na 51. Kf4

 

Komodo: Volkomen gelijke stelling.

49. ... g5+??

Hier verrekent Tarrasch zich. De zwarte pionnen komen te laat. (51. ... Kf7=)

52. hxg5 hxg5+ 53. Kxg5 a5 54. d6 Kf7 55. Kf5 a4

56. e6+ Ke8 57. Kf6 b3 58. axb3 axb3 59. d7+ Kd8 60. Kf7 1-0

Harry Nelson Pillsbury - Siegbert Tarrasch, Nürnberg 1896.

 

10. ...    Ld7

11. De2    Da5

 

12. a3!

Deel 2: Hard tegen hard

Diagram 2

Stelling na 11. ... Da5

 

12. Pb5    a6

13. Lc7    b6

14. Pc3    Tfc8

15. Lf4     b5

16. Lb3     Db6?

 

 

Diagram 3

Stelling na 16. ... Db6

16. ... b4! Met het oog op d4-d5. 17. Pa4 Pd5 18. Lxd5 exd5 19. b3=

17. Ted1?

 

Vraagtekens van Komodo.

17. d5! Pa5 18. dxe6 fxe6 Gelijkwaardig aan slaan op e6 vindt Komodo het onttrekken van de loper aan afruil met 19. Ld1. Ik geloof K. op z'n mooie ogen maar begrijpen, nee ...

19. ... Tf8 20. Lc2

17. ...    Pa5

18. Lc2     Pc4

 

Diagram 4

Stelling na 18. ... Pc4

 

Komodo is streng voor de beide Altmeister.

18. ... b4! is zijn aanbeveling.

19. Pe4 Pd5 20. Lg3 b3 21. axb3 Lb5 22. Dd2 Lb4

23. Pc3 Lxc3 24. bxc3 Txc3 met een actief vervolg:

25. Pg5 h6 26. Txa5 Dxa5 27. Pe4 Td8 28. Ld6 Txd6 29. Pxd6 Db4 en voordeel voor zwart.

 

19. Ld3    Pd6

 

Diagram 5

Stelling na 19. ... Pd6

 

20. Pe5

 

 

Komodo: 20. d5! Te8 21. Pe5 Lc8 22. a4

(22. dxe6 Lxe6 23. a4 Lf8!)

22. ... b4 23. a5

20. ...    Le8

21. Lg5

 

21. a3

21. ...    Dd8

 

Diagram 6

Stelling na 21. ... Dd8

 

21. ... Ta7 Een idee dat te vinden is in "The Games of Wilhelm Steinitz", Annotated by Wilhelm Steinitz, Edited by Sid Pickard, 1995.

Komodo geeft +0.75 als waardering voor de stelling na 21. ... Ta7.

22. Df3    Ta7

23. Dh3

Zukertort gaat al vroeg op de zwarte koning af.

23. ...    h6

24. Le3    Tac7

25. d5      b4

Diagram 7

Stelling na 25. ... b4

 

1) 25. ... Pxd5? 26. Pxd5 exd5 27. Lb6 Lf6

28. Te1 Pc4 29. Lxc4 bxc4 30. Tad1+/-

 

2) 25. ... Txc3?! 26. bxc3 Pxd5 27. Ld4=

 

26. Pe2?

 

Komodo: 26. dxe6! bxc3 27. bxc3

Analysediagram 3

Stelling na 27. ... bxc3

 

Gewoonlijk analyseer ik met drie varianten, maar nu kijk ik ook naar de vierde: verrassend! De 4de variant, zie 1) 27. ... Tc6!

 

1) 27. ... Tc6! Een heel interessante stelling.

 

1-1) 28. Pxc6 Txc6 29. Ld4 (29. c4 fxe6 30. c5)

29. ... fxe6 30. Dxe6+ Lf7 31. De2=

 

1-2) 28. exf7+ Lxf7 29. Ld4 (29. Pxf7 Kxf7 30. Lf5 De8

(30. ... Tb8 31. Le6+ Kf8 32. Lxh6)

31. Le6+ Kf8 32. Lxc8 Dxc8 33. Dxc8+ Txc8=

 

1-3) 28. c4 Da5 29. Ld4 Pxc4 30. Pxc6 Txc6=

 

2) 27. ... Tb8 28. c4 Dc8 29. c5 Txc5 30. Lxa6 Dc7

31. Lxc5 Dxc5 32. exf7+ Pxf7 33. Pxf7 Lxf7

34. Tac1 Db4 35. Tc8+ Lf8 36. a3 Db2

37. Tdd8 Txc8 38. Dxc8 Dxa3 39. Lc4 Db4

40. Lxf7+ Kxf7 41. Td1 Db3 42. Tc1 Dd5

43. Tc3 Dd4 44. Dc4+ Dxc4 45 .Txc4 Ke6

46. Tc1 Lc5 47. h3 Lb6 48. Tc2 Ld4 49. Te2+

 

3) 27. ... Txc3 28. exf7+ Lxf7 29. Ld4 T3c7

30. Lb6 De8 31. Lxc7 Txc7 32. Pxf7 Dxf7=

 

26. ...    Pxd5

 

Diagram 8

Stelling na 26. ... Pxd5

 

27. Lxa6

 

27. Pf4 Pxe3 28. Dxe3 a5 29. La6-/+

 

27. ...    Ta8

28. Ld3     Lf6!

 

Komodo: 28. ... Pxe3! 29. Dxe3 Ta5 30. Pd4 Td5 31. Pdf3 Pc4-/+

K. geeft nog een andere zet: 31. ... Tcc5 Je moet er maar opkomen. Een heel verrassende ontwikkeling van beide torens tegelijk

32. De2 Da8 En die kan er ook nog wel bij.

 

29. Ld4    Pb5

 

Diagram 9

Stelling na 29. ... Pb5

30. Pf3?

 

 

Zwart staat van heel goed tot gewonnen. Twee andere zetten:

- 30. Lxb5 Lxb5 31. Pg3 Tc2-/+;

- 30. Dg3 Pxd4 31. Pxd4 La4 32. Te1 Dd6

33. Pdf3 Lc2 34. Lc4 Tac8 35. Lb3-/+

 

30. ...    Pxd4-+

31. Pfxd4   Ta5

 

31. ... La4! 32. b3 Le8-+

 

32. Df3    La4

33. Te1     Pe7

 

of 33. ...Td7!

 

34. De4    g6

 

Diagram 10

Stelling na 34. ... g6

35. b3

 

 

1) 35. Pxe6 fxe6

1-1) 36. Pf4 Dd6 37.Pxg6 Lc6 38.Dxe6+ Dxe6 39.Txe6-/+

1-2) 36. Dxe6+ Kg7 37.Pf4 Tac5

1-2-1) 38. Lc4 (?)38. Txc4 39. Dxc4 Txc4

40. Pe6+ Kg8 41. Pxd8 Tc2 -1.54

1-2-2) 38. De4 is sterker.

38. ... Ld7 39. Tad1 Te5 40. Dxb4 Pd5 41. Pxd5 Txd5 42. Lc4 -1.34

 

2) 35. a3 Le8 (35. ... Te5 36. Df4 Pc6 37. Pxc6 Lxc6 38. axb4 Td7-/+)

 

36. Lc4?

 

Weer een misser van Zukertort. 36. Tad1 Pd5 -1.21

 

36. ...    Pf5

 

Steinitz staat zo goed als gewonnen.

37. Pxe6!

 

Diagram 11

Stelling na 37. Pxe6

 

Ondanks alle problemen kiest Zukertort met deze prima zet voor actie.

37. ...    fxe6

 

37. ... De7! 38. P2f4 Txc4

(38. ... Lxa1?? 39. Pxg6 Lc3 40. Pxc7 Dxe4 41. Txe4 Lc6 42. Tg4+/=)

39. Dxc4 Lxa1 40. Txa1 fxe6-+

 

38. Lxe6+

 

 

38. Tad1! De7 39. Lxe6+ Lf7 40. Pf4 Lc3-+

 

38. ...    Kg7

39. Tad1    De7?

 

Steinitz: "Deze haastig gespeelde en slecht overwogen zet tast zwarts voordeel ernstig aan."

Lasker pleit voor 39. ... Da8?, een visie die door Komodo niet wordt gesteund. 39. ... Db8! 40. Lxf5 Txf5 41. Pg3 Te5 42. Dg4 Tce7 Zwart gaat winnen.

 

40. Pf4    Te5

41. Db1

Diagram 12

Stelling na 41. Db1

41. ...    Txe1+??

 

Hiermee verspeelt zwart zijn hele voordeel.

41. ... Ld7! 42. Lc4

(42. Lxd7 Txd7 43. Txd7 Dxd7-/+)

42. ... Txe1+ 43. Txe1 Dd6-+ 44. Pd5 Tc8-/+

 

42. Txe1

 

Met de verwoestende dreigingen 43. Lxf5 en 43. Pd5.

 

42. ...    Lc3

43. Pd5    Dc5

44. Pxc7   Dxc7=

45. Td1     Pd4

46. Lc4     Lc6

47. Dd3

Diagram 13

Stelling na 47. Dd3

47. ...    La8?

 

- 47. ... De5!

- 47. ... Df4 48. De3=

 

48. De3    Dd6?

 

Van schrik maakt Steinitz weer een ernstige fout.

48. ... Dd7 49. a4+/-

 

49. a3     Lc6?

 

In dit stadium is Steinitz de weg kwijt.

 

50. axb4   Df6

 

Diagram 14

Stelling na 50. ... Df6

 

51. Kf1?

 

Een misser, met 51. b5! Pxb5 52. Lxb5 Lxb5 53. Dc5

Analysediagram 4

Analysestelling na 53. Dc5

 

houdt wit een overtuigende winststelling.

 

51. ...    Pb5

 

Zwart doet weer mee.

 

52. De6

 

52. De2

 

52. ...    Dxe6

53. Lxe6   Lxb4

54. Ld7    Pc3

55. Td4     Lxd7

56. Txd7+

Deel 3: De finale!

Diagram 15

Stelling na 56. Txd7+

 

Hier begint het eigenlijke thema van deze partij: Eindspel van T + 2 pionnen vs L+P.

 

56. ...    Kf6

57. Td4    Le7

58. b4

58. Tc4

 

58. ...    Ke5

59. Tc4    Pb5

60. Tc6    Ld6

61. Tb6    Pd4

62. Tb7    g5

63. b5     Kd5

64. b6      Kc6

65. Th7     Kxb6

66. Txh6    Kc7

67. h4      gxh4

Diagram 16

Stelling na 67. ... gxh4

 68. Txh4

De laatste zwarte pion is van het bord.

Zoekend naar databases die deze stelling hebben beoordeeld, of waarmee ik deze stelling zelf zou kunnen beoordelen, vond ik de mogelijkheid van de Lomonosov databases voor eindspelen met 7 stukken. Het is me nog niet gelukt om deze te raadplegen. Ik vond intussen op internet intussen het volgende bericht:

""Jan-23-17 </perl/kibitzing?kid=G1132658&reply=8> </perl/chessuser?uname=jnpope> </perl/chessuser?uname=jnpope>jnpope </perl/chessuser?uname=jnpope>: <ephesians:

<Tough ending, hard to evaluate. Maybe Steinitz should have drawn this anyway. Lomonosov 7-piece tablebase indicates the position after 68. Rxh4 is a draw. Steinitz's 68. ... Nf5 is a blunder that allows White to mate in 58(!)"">

 

Ik heb geen aanleiding aan de juistheid van dit gegeven te twijfelen en stel vast dat de stelling in diagram 16 ... Remise is met een Hoofdletter.

 

68. ...    Pf5

 

 

68. ... Pe6 69. Tc4+ Lc5 70. f4 Kc6 71. Te4 Kd5

72. Te5+ Kd6 73. g3 Ld4 (73. ... Pd4 74. Th5)

74. Tf5 Lg7 75. Th5 Lf8 76. Kf2

 

69. Th7+ (0.97)

 

 

69. Ta4

Analysediagram 5

Analysediagram na 69. Ta4

69. ... Lc5 +1.36

70. Ke2 Pd4+ 71. Kd3 Pe6 72. f4 Ld6 73.Tc4+ Kd7

74.g3 Ke7 75. Ke3 Kf7 76. Ke4 Lc5 77. Kf5

(77. f5 Pg5+ 78. Kf4 Le7)

77. ... Ld6 Komodo oordeelt bij deze stelling +1.36 maar geeft in de analyse geen blijk van enige kennis hoe te winnen.

 

69. ...    Kd8 (1.30)

 

69. ... Kc6

 

70. g4?

 

70. Ke2

 

70. ...    Pe7?

 

Komodo geeft hier winst + 1.98. 70. ... Pd4

 

71. Kg2

 

of 71. Ke2

 

71  ...    Ke8

72. Kf3    Lc5

73. Th5     Ld4

73. ... Lb6

 

74. Kg3

 

74. Th2 Lg7 (74. ... Le5)

 

74. ...    Kf7

75. f4     Lc3

76. Tb5    Le1+

77. Kf3    Lc3

78. g5      La1

79. Kg4     Lc3

80. f5 +2.76 zie diagram

!

 

Diagram 17

Stelling na 80.  h5

 

 80. ...     Ld4? +6.39

80. ... La1

 

81. Tb7? (+2.80)

 

 

Twee ongelukkige zetten, van zowel zwart als wit. De ontknoping had met de aangegeven zetten veel langzamer, resp. sneller gekund.

81. Kh5! (+7.24)

 81. ... Lc3 82. Tb3 Le5 83. f6 Pd5 (83. ... Pg8) 84. Tb7+

 

81. ...    Lc3

82. Kh5 (+2.80)

 

Deel 4: Een leerzame opmerking

Diagram 18

Stelling na 82. Kh5

 

In de boeken van Berger en Fine wordt deze stelling als uitgangspunt genomen voor de bespreking van het thema P+L tegen T+2pi.

Berger/Schlechter plaatst een leerzame opmerking:

“In het verloop van de partij worden toren + twee pionnen beschouwd als gelijkwaardig aan twee lichte stukken. In het eindspel echter heeft de toren in principe al een voordeel omdat de torenpartij op winst kan spelen zonder tegelijk in verlies gevaar te zijn. Immers de ruil van de toren tegen een licht stuk verzekert wit van remise.”

82. ...    Ld4?

 

 

Stockfish 7 geeft wit +15.00.

Bespoedigt het verlies. Komodo veroordeelt deze zet in alle talen. Ook Fine moet er niets van hebben.

 

82. ... Lg7

Fine: Wits K kan nu niet naar h6, omdat hij met zijn toren geen tempo kan winnen. Het sterkst is nu

 

1) 83. Kg4!

Analysediagram 6

Stelling na 83. Kg4

83. ... Lc3 84. Tb3 We volgen Fine's hoofdvariant:

84. ... Lg7 85. Kf4

1-1) 85. ... Lh8??

Fout, volgens het siliconmonster.

86. Ke4 Lg7

"Nu de K in het centrum is aangeland kan hij gaan werken aan het oprukken van zijn pionnen."

Komodo is keihard in zijn oordeel: zwarts laatste zet 86. ... Lg7 is een blunder. Komodo: 87. f6 Lxf6 88. Tf3! tvb: De clou!

89. Tf1 Ph4 90. Txf6+ Kg7 91. Tc6 Komodo: Mat in 19 zetten:

91. ... Kf7 92. Tc7+ Kg6 93. Kf4 Pg2+ 94. Kf3 Pe1+ 95. Kg4 enz.

1-2) 85. ... Pd5+? 86. Ke4 Wit wint.

1-3) 85. ... Lc3 86. Ta3 Lb2

 

2) 83. Tb5

Analysestelling 7

Analysestelling na 83. Tb5

 

Afkeuring Fine maar hij geeft een leuke variant.

Volgens Komodo is deze zet gelijkwaardig aan 83. Kg4.

83. ... Ld4 84. Kh6? (84. Ta5) 84. ... Pg8+ 85. Kh7? (85. Kh5!)

85. ...Pf6+!! 86. gxf6 Le3! en de witte koning "is trapped in the corner!" (Fine)

87. Ta7 Lc1+ 88. Kg4 Lb2 89. Ta6

 

3) 83. f6?? Lxf6 84. gxf6 Kxf6=

 

83. Kh6!   Lg7+?

 

 

Diagram 19

Stelling na 83. ... Lg7

 

Een fout, maar de uitslag stond al vast. Komodo geeft mat in 24 zetten, te beginnen met 84. Kh7, en dat is Zukertort ook van plan.

 

84. Kh7    Le5

85. g6+    Kf8

86. Txe7

 

Diagram 20

Stelling na 86. Txe7

"De laatste alles vernietigende slag!" aldus Steinitz.

For the record: Komodo’s 86. Tb5 geeft een paar zetten sneller mat.

86. ... Ld6 (86. ... Lc3 87. Tb8+)

87. f6 Pxg6 88. Kxg6 Ke8 89. f7+ enz.

1-0

 

www.tomsschaakboeken.nl